RSS

Monthly Archives: സെപ്റ്റംബര്‍ 2012

ഭഗവാന്റെ വിശ്വരൂപം

അനേകവക്ത്രനയനമനേകാദ്ഭുതദര്‍ശനം
അനേകദിവ്യാഭരണം ദിവ്യാനേകോദ്യതായുധം
ദിവ്യമാല്യാംബരധരം ദിവ്യഗന്ധാനുലേപനം
സര്‍വാശ്ചര്യമയം ദേവമനന്തം വിശ്വതോമുഖം (ഭഗവദ് ഗീത 11: 10,11)

അര്‍ജ്ജുനനു്‌ കൃഷ്ണഭഗവാന്‍ വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്ത തന്റെ വിശ്വരൂപത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വര്‍ണ്ണനയാണിതു്‌: “അനേകം വായ്കളും, അനേകം കണ്ണുകളും, അത്ഭുതകരങ്ങളായ അനേകം ദര്‍ശനങ്ങളും, ദിവ്യമായ അനേകം ആഭരണങ്ങളും ദിവ്യങ്ങളും മഹത്തരവുമായ അനേകം ആയുധങ്ങളും, ദിവ്യങ്ങളായ മാല്യങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചും, ദിവ്യമായ സുഗന്ധങ്ങളാല്‍ അനുലേപനം ചെയ്തും,  എല്ലാ വിധത്തിലും ആശ്ചര്യമയവും ശോഭനവും അനന്തവുമായ വിശ്വരൂപം”.

(വക്ത്രം എന്നാല്‍ വായോ മുഖമോ ആവാമെങ്കിലും, മുഖത്തുതന്നെയുള്ള കണ്ണുകളെ പ്രത്യേകം പരാമര്‍ശിക്കുന്നുണ്ടു്‌ എന്നതിനാല്‍ മുഖം എന്നതിനേക്കാള്‍ വായ് എന്ന അര്‍ത്ഥമാവും കൂടുതല്‍ യോജിച്ചതെന്നു്‌ തോന്നുന്നു. ഇനി, മുഖം എന്ന അര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഉപയോഗിച്ചാല്‍, ഒരു മുഖത്തില്‍ അനേകം മുഖാവയവങ്ങള്‍ എന്നതിനു്‌ പകരം, അനേകം മുഖങ്ങളിലായി അനേകം അവയവങ്ങള്‍ എന്നാവുമെന്ന വ്യത്യാസമേയുള്ളു. ഭഗവാന്റെ വിശ്വരൂപം ഏകമുഖരൂപിയാവണമോ അതോ ബഹുമുഖരൂപിയാവണമോ എന്നകാര്യം വിശ്വാസികളുടെ തീരുമാനത്തിനു്‌ വിടുന്നു. ഞാന്‍ ഇവിടെ പറയാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യത്തെ അതു്‌ ഒരു വിധത്തിലും ബാധിക്കുന്നില്ല എന്നതിനാല്‍ രണ്ടായാലും എനിക്കു്‌ എതിര്‍പ്പൊന്നുമില്ല.)

എന്താണു്‌ ഗീതാകാരന്‍ ഇവിടെ എഴുതിവച്ചിരിക്കുന്നതു്‌? ഇതിനെ പ്രപഞ്ചസ്രഷ്ടാവിന്റെ വിശ്വരൂപം എന്നു്‌ വിളിക്കുന്നതിനേക്കാള്‍ സായിപ്പന്മാരുടെ ഏതോ ആയുധക്കമ്പനികളും, കേരളത്തിലെ ഏതോ ആഭരണക്കടകളും, തുണിക്കടകളും, ബ്യൂട്ടീഷന്‍ യൂണിയനുകളും സംയുക്തമായ ഒരു സംരംഭത്തിലൂടെ പരസ്യത്തിനായി അണിയിച്ചൊരുക്കി നിര്‍ത്തിയിരിക്കുന്ന, ജീവിതയോഗ്യമല്ലാത്തതിനാല്‍ അലസിപ്പോയ, ഏതോ വിചിത്രഗര്‍ഭം എന്നു്‌ വിശേഷിപ്പിക്കാനാണു്‌ എനിക്കു്‌ കൂടുതലിഷ്ടം. ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളിലും ആഭരണങ്ങളിലും പൊതിഞ്ഞു്‌, മാല്യങ്ങള്‍ ചാര്‍ത്തി, സെന്റും പൗഡറും പൂശി, കൈകളില്‍ ആധുനിക വെപ്പണ്‍സെല്ലാം ധരിച്ചു്‌ അനേകം കണ്ണുകളും മൂക്കുകളും ചെവികളും വായ്കളുമെല്ലാമായി അങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ആര്‍നോള്‍ഡ് ഷ്വാര്‍ത്സെനെഗ്ഗര്‍! അനേകായിരം സൂര്യന്മാര്‍ ഒരുമിച്ചു്‌ ആകാശത്തില്‍ ഉദിച്ചാലെന്ന പോലെ! പക്ഷേ, എന്നിട്ടും ഇപ്പറഞ്ഞ എക്സ്ട്രാ ഫിറ്റിംഗുകള്‍ ഒന്നും ഉണങ്ങിയോ കരിഞ്ഞോ പോകുന്നില്ല എന്നതാണു്‌ ഏറ്റവും അത്ഭുതകരം. എല്ലാം ദിവ്യമായ മെറ്റീരിയലുകള്‍ ഉപയോഗിച്ചു്‌ അണ്ണാനും കുരങ്ങനും മുതല്‍ മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും വരെയുള്ള ജീവികള്‍ ഒത്തൊരുമിച്ചു്‌ ഭഗവാനുവേണ്ടി സ്പെഷ്യലായി നിര്‍മ്മിച്ച ആടയാഭരണങ്ങളല്ലേ? അതിനാല്‍ ലക്ഷമോ കോടിയോ സൂര്യന്മാരുടെ ചൂടേറ്റാലും തീ പിടിക്കുകയോ ഉരുകുകയോ ചെയ്യില്ല.

അങ്ങനെ, മുഖമോ മുഖങ്ങളോ നിറയെ അവയവങ്ങളുള്ള ഒരു മണവാളനെപ്പോലെ സര്‍വ്വാംഗം ആഭരണവിഭൂഷിതനായി നിലകൊണ്ട ഭഗവാന്റെ ദേഹത്തെ വീക്ഷിച്ച പാര്‍ത്ഥന്‍ സകല ലോകങ്ങളെയും, സാധാരണഗതിയില്‍ അവയെല്ലാം പലതായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടവയാണെങ്കിലും, ഒരിടത്തായി കണ്ടു. അതു്‌ മാത്രവുമല്ല, സകല ദേവന്മാരെയും എല്ലാവിധ ഭൂതഗണങ്ങളെയും താമരയില്‍ ആസനസ്ഥനായ ബ്രഹ്മാവിനെയും സകലമാന ദിവ്യസര്‍പ്പങ്ങളെയും അര്‍ജ്ജുനന്‍ കാണുകയുണ്ടായി (11: 15). ആയിരക്കണക്കിനു്‌ സൂര്യന്മാര്‍ക്കിടയിലും അവര്‍ക്കൊന്നും ഒരു കൂസലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവരെല്ലാം അര്‍ജ്ജുനനെ സൗഹൃദപൂര്‍വ്വം കൈവീശിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ടാവണം. അത്ഭുതം എന്നേ പറയേണ്ടൂ. ദൈവങ്ങള്‍ക്കും മതങ്ങള്‍ക്കുമൊപ്പം ജനിക്കുന്നവയാണു്‌ അത്ഭുതങ്ങള്‍. അതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവു്‌ താമരയിലാണു്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെങ്കില്‍ താമരയോടു്‌ ഒരു ബഹുമാനക്കുറവു്‌ കാണിക്കാതിരിക്കാന്‍ നമ്മള്‍ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇരിക്കുന്നതിനു്‌ മുന്‍പു്‌ ഇരിപ്പിടം ഉണ്ടായിരിക്കണം, അല്ലെങ്കില്‍ ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കണം എന്നതിനാല്‍, പ്രായം കൊണ്ടു്‌ ബ്രഹ്മാവിനെക്കാള്‍ മുതിര്‍ന്നതു്‌ താമരയായിരിക്കണം. ആ ഒരു പരിഗണന താമര എന്തായാലും അര്‍ഹിക്കുന്നുണ്ടു്‌ എന്നാണെന്റെ പക്ഷം.

ഭഗവാന്‍ ഈവിധം തന്റെ വിശ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയ സമയത്തു്‌ അര്‍ജ്ജുനനല്ലാതെ, കുരുക്ഷേത്രത്തില്‍ സന്നിഹിതരായിരുന്ന മറ്റാര്‍ക്കും ഈ അത്ഭുതദൃശ്യം വീക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും, ഭഗവാന്റെ അത്യുഗ്രമായ വിശ്വരൂപം കണ്ടു്‌ മൂന്നു്‌ ലോകങ്ങളും നടുങ്ങിപ്പോയി എന്നു്‌ (11:20) അര്‍ജ്ജുനന്‍ പറയുന്ന സ്ഥിതിക്കു്‌ അന്യഗ്രഹങ്ങളില്‍ വസിക്കുന്നവര്‍ക്കു്‌ ആ രൂപം കാണാന്‍ കഴിയുമായിരുന്നിരിക്കണം. തന്റെ വിശ്വരൂപം കാണാന്‍ ആവശ്യമായ ദിവ്യചക്ഷുസ്സു്‌ അവര്‍ക്കും ഭഗവാന്‍ വിതരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ടായിരുന്നു എന്നും, അതിനെപ്പറ്റി അര്‍ജ്ജുനനു്‌ അറിവുണ്ടായിരുന്നു എന്നും മാത്രമേ അതില്‍ നിന്നും അനുമാനിക്കാന്‍. കഴിയൂ. എന്തെന്തു്‌ അത്ഭുതങ്ങള്‍!

ഭഗവദ് ഗീതയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അത്ഭുതമായി എനിക്കു്‌ തോന്നുന്നതു്‌, കുരുക്ഷേത്രത്തില്‍ വച്ചു്‌ ഭഗവാന്‍ അര്‍ജ്ജുനനോടു്‌ ഗീത ഉപദേശിക്കുകയും, വിശ്വരൂപം പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമയത്തു്‌ ഈ കഥകളെല്ലാം ധൃതരാഷ്ട്രരോടു്‌ ‘ഉവാചിക്കുന്ന’ സഞ്ജയന്‍ ആ ഭാഗത്തെങ്ങും ഇല്ലാതിരുന്നു എന്നതാണു്‌. എന്നിട്ടും സംഭവിച്ചതെല്ലാം – അര്‍ജ്ജുനനൊഴികെ ഈ ഭൂമിയില്‍ മറ്റാര്‍ക്കും കാണാന്‍ കഴിയാതിരുന്ന ഭഗവാന്റെ വിശ്വരൂപമടക്കം – നേരില്‍ കണ്ടാലെന്നപോലെ, കിറുകൃത്യമായി വള്ളിപുള്ളിവ്യത്യാസമില്ലാതെ ധൃതരാഷ്ട്രരെ പറഞ്ഞു്‌ മനസ്സിലാക്കാന്‍ കഴിയുക എന്നതു്‌ ഒരു അത്ഭുതമല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെയെന്താണു്‌ അത്ഭുതം എന്നു്‌ എനിക്കറിയില്ല. വ്യാസന്റെ അനുഗ്രഹവും തന്റെ ഓര്‍മ്മശക്തിയും സഹകരിച്ചു്‌ പ്രവര്‍ത്തിച്ചതുകൊണ്ടാണു്‌ സഞ്ജയനു്‌ അതു്‌ കഴിഞ്ഞതു്‌ എന്നതു്‌ അത്ഭുതത്തിന്റെ ആഴം കൂട്ടുന്നതല്ലാതെ കുറയ്ക്കുന്നില്ല.

“മതങ്ങളുടെ തെളിവുകളായി അത്ഭുതങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതു്‌, ഇരുണ്ട ഒരു കാര്യത്തെ അതിനേക്കാള്‍ ഇരുണ്ട മറ്റൊന്നുകൊണ്ടു്‌ പ്രകാശിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണു്‌” – സ്പിനോസ.

“എന്റെ സ്വന്തം കണ്ണുകള്‍ കൊണ്ടു്‌ കാണുകയും, സ്വയം പരിശോധിക്കാന്‍ എനിക്കു്‌ അവസരം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതല്ലാത്തവയാണു്‌ അത്ഭുതങ്ങള്‍, മറ്റുള്ളവര്‍ കണ്ടതെന്നും പരിശോധിച്ചതെന്നും അവകാശപ്പെടുന്നതും, എനിക്കു്‌ ചരിത്രപരമായി മാത്രം അറിയാവുന്നതുമല്ലാത്തവയാണു്‌ അത്ഭുതങ്ങള്‍. അത്ഭുതങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള വാര്‍ത്തകള്‍ അത്ഭുതങ്ങളല്ല” – ലെസ്സിംഗ്.

ഭഗവദ്ഗീതയും, ഖുര്‍ആനും, ബൈബിളും, എന്നുവേണ്ട, ലോകത്തില്‍ ഇന്നോളമുണ്ടായിട്ടുള്ള എല്ലാ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും മനുഷ്യസൃഷ്ടി മാത്രമാണെന്ന കാര്യത്തില്‍ എനിക്കു്‌ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. മതങ്ങള്‍ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-സംഹാരകനായ ഒരു ദൈവം ഇല്ല എന്ന കാര്യത്തിലും എനിക്കു്‌ സംശയമൊന്നുമില്ല. ഞാന്‍ മതഗ്രന്ഥങ്ങളെ വിമര്‍ശിക്കുന്നതു്‌, അവ ദൈവനിര്‍മ്മിതം ആവാത്തതുകൊണ്ടോ, മനുഷ്യനിര്‍മ്മിതം ആയതുകൊണ്ടോ ഒന്നുമല്ല. ഗീത എഴുതിയതു്‌ കൃഷ്ണനായാലും വ്യാസനായാലും എനിക്കൊരുപോലെയാണു്‌. കൃഷ്ണന്‍ പറയനോ പുലയനോ നായരോ നമ്പൂതിരിയോ മറ്റേതെങ്കിലും ജാതിയിലൊ മതത്തിലോ പെട്ടവനോ മുതലായ കാര്യങ്ങള്‍ എന്നെ ഒരുവിധത്തിലും അലട്ടുന്നില്ല. ഒരു വേദഗ്രന്ഥത്തില്‍ പറയുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ അവ ഇന്നത്തെ ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തില്‍ അംഗീകരിക്കാവുന്നവയാണെങ്കില്‍ അവയെ അംഗീകരിക്കാന്‍ എനിക്കൊരു മടിയുമില്ല. മതങ്ങളും നിരീശ്വരവാദികളും പിന്‍തുടരുന്ന ചില സാരോപദേശങ്ങള്‍ അതില്‍ പെടുന്നവയാണു്‌. ഒരു സത്യം, അതു്‌ പറയുന്നവന്‍ അവന്റേതല്ലാത്ത കാരണങ്ങളാല്‍ സമൂഹത്തിന്റെ താഴെക്കിടയില്‍ കഴിയേണ്ടി വന്നതോ വരുന്നതോ ആയ ഒരു വിഭാഗത്തില്‍ നിന്നും വരുന്നവനാണെങ്കില്‍, അവന്‍, അതേ സത്യം തന്നെ പറയുന്ന ഒരു ‘ഉന്നതവിഭാഗക്കാരന്‍’ അര്‍ഹിക്കുന്നതിനെക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ ബഹുമാനം അര്‍ഹിക്കുന്നവനാണു്‌.

“ഭഗവാന്റെ വിശ്വരൂപം ആഭരണധാരി ആയിരുന്നു” എന്നു്‌ ഗീതയില്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ “ഭഗവാന്റെ വിശ്വരൂപം ആഭരണധാരി ആയിരുന്നു” എന്നുതന്നെ മനസ്സിലാക്കുന്നതാണു്‌ എനിക്കിഷ്ടം. “ജീര്‍ണ്ണിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയിരുന്ന ലാസറിന്റെ മൃതശരീരത്തെ യേശു ഉയിര്‍പ്പിച്ചു” എന്നു്‌ ബൈബിളില്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ “ജീര്‍ണ്ണിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയിരുന്ന ലാസറിന്റെ മൃതശരീരത്തെ യേശു ഉയിര്‍പ്പിച്ചു” എന്നുതന്നെ മനസ്സിലാക്കുന്നതാണു്‌ എന്റെ രീതി. ഒരു പക്ഷിയെ കഷണങ്ങളാക്കിയശേഷം ആ കഷണങ്ങളെ രണ്ടു്‌ മലകളില്‍ കൊണ്ടുവച്ചശേഷം കൈകൊട്ടി വിളിച്ചാല്‍ അവ ജീവന്‍ വച്ചു്‌ പറന്നുവരും എന്നു്‌ ഖുര്‍ആനില്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ അതിനെ വിഡ്ഢിത്തം എന്നു്‌ വിളിക്കാനാണു്‌ ഞാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതു്‌. ഇതുപോലുള്ള എന്റെ നിലപാടുകള്‍ തെറ്റാണെന്നു്‌ ശാസ്ത്രീയവും വസ്തുനിഷ്ഠവുമായി ദൈവമോ ദൈവവിശ്വാസികളോ എന്നെ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്തുന്നതുവരെ അവ എനിക്കു്‌ ലെജിറ്റിമേറ്റ് ആണു്‌. അന്യായമെന്നു്‌ തെളിയിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കും കഴിയാത്തിടത്തോളം, ന്യായമെന്നു്‌ സാധൂകരിക്കാന്‍ ഒരു തടസ്സവുമില്ലാത്ത എന്റെ നിലപാടുകളില്‍ നിന്നും എന്നെ തടയാനോ പിന്‍തിരിപ്പിക്കാനോ ഉള്ള ഏതു്‌ ശ്രമവും എന്റെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റവും നിയമലംഘനവുമാണു്‌. എന്റെ നിലപാടുകള്‍ തെറ്റാണെങ്കില്‍ അവ തെറ്റാണെന്നു്‌ തെളിയിക്കേണ്ടതു്‌ മെതിച്ചുമെതിച്ചു്‌ തേയ്മാനം സംഭവിച്ചു്‌ ചാപിള്ളസമാനമായ വാക്കുകളുടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവര്‍ത്തിച്ചുള്ള മെതിക്കലിലൂടെയല്ല,  കോമ്പ്രിഹെന്‍സിബിള്‍ ആയ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണു്‌.

തെറ്റിനെ തെറ്റെന്നു്‌ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരു പരിഷ്കൃത-ജനാധിപത്യസമൂഹത്തിന്റെ അവകാശമാണു്‌. ജനങ്ങള്‍ ബോധവത്കരിക്കപ്പെട്ടവരല്ലാത്തിടത്തോളം അര്‍ത്ഥപൂര്‍വ്വമായ ജനാധിപത്യം സാദ്ധ്യമാവില്ല എന്നു്‌ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ പറയട്ടെ, ഒരു പരിഷ്കൃത-ജനാധിപത്യസമൂഹത്തില്‍ ഒരു പ്രതീകവും, ഒരു വിഗ്രഹവും വിമര്‍ശനാതീതമല്ല. അവ അധികാരത്തിലിരിക്കുന്നവരുടെ അഴിമതിക്കും കൊള്ളയ്ക്കും മറ പിടിയ്ക്കാനും ന്യായീകരണം നല്‍കാനുമായി ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോള്‍ ആദ്യം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതു്‌ അത്തരം പ്രതീകങ്ങളുടെ ‘വിശുദ്ധി’യെയാണു്‌. പ്രതീകങ്ങള്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കു്‌ വേണ്ടിയാണു്‌, മനുഷ്യര്‍ പ്രതീകങ്ങള്‍ക്കു്‌ വേണ്ടിയല്ല. സഹായത്തിനു്‌ പകരം ദോഷം ചെയ്തിട്ടുള്ള എല്ലാ വിഗ്രഹങ്ങളെയും പ്രതീകങ്ങളെയും ലോകചരിത്രത്തില്‍ മനുഷ്യര്‍ തല്ലിയുടച്ചിട്ടുണ്ടു്‌. “ശരാശരിക്കു്‌ മുകളില്‍ ഒരുവിധം സുഖമായി കഴിയാന്‍ വേണ്ട ചുറ്റുപാടുകളൊക്കെ തത്കാലം എനിക്കും എന്റെ വേണ്ടപ്പെട്ടവര്‍ക്കും ഉണ്ടു്‌” എന്ന ബോധം ചില വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ ഇല്ലാതിരുന്നെങ്കില്‍ നന്നായിരുന്നു എന്നു്‌ ചിന്തിക്കാന്‍ ചിലരെയെങ്കിലും പ്രേരിപ്പിച്ചേക്കാം. അതേ മനസ്ഥിതി തന്നെയാണു്‌ “കലങ്ങിയ വെള്ളത്തില്‍ ഉഴലുന്നതില്‍ അവര്‍ സംതൃപ്തരാണെങ്കില്‍ അവരെ അതിനു്‌ വിടുന്നതല്ലേ നല്ലതു്‌” എന്നും മറ്റുമുള്ള വിദഗ്ദ്ധാഭിപ്രായത്തിലേക്കു്‌ മറ്റു്‌ ചിലരെ നയിക്കുന്നതും. കലങ്ങിയ വെള്ളത്തിലേക്കു്‌ ജനിച്ചു്‌ അതില്‍ത്തന്നെ വളര്‍ന്നു്‌ അവിടെത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്നവര്‍ക്കു്‌ അവര്‍ ജീവിക്കുന്നതു്‌ കലങ്ങിയ വെള്ളത്തിലാണെന്ന ബോധമുണ്ടാവാന്‍ കഴിയില്ല. ഒരു വ്യവസ്ഥയെ അതിനുള്ളില്‍ നിന്നുകൊണ്ടു്‌ പൂര്‍ണ്ണമായി വിശകലനം ചെയ്യാന്‍ ആവില്ല എന്നപോലെതന്നെ.

Advertisements
 
9അഭിപ്രായങ്ങള്‍

Posted by on സെപ്റ്റംബര്‍ 12, 2012 in മതം

 

മുദ്രകള്‍: , ,

ആത്മസാക്ഷാത്‌കാരത്തിനു്‌ ഒരു കുറുക്കുവഴി

“യാവാനര്‍ഥ ഉദപാനേ സര്‍വതഃ സമ്പ്ലുതോദകേ
താവാൻസർവേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ” (ഭഗവദ്ഗീത 2: 46)

ഒരു പരിഭാഷ: “എല്ലായിടത്തും വെള്ളം കൊണ്ടു്‌ നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോള്‍ കിണറുകൊണ്ടു്‌ എത്ര പ്രയോജനമുണ്ടോ അത്രയ്ക്കു്‌ പ്രയോജനം മാത്രമേ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണനു്‌ വേദങ്ങളാസകലം കൊണ്ടുണ്ടാകൂ”.

മറ്റൊരു പരിഭാഷ: “ഒരു ചെറിയ കിണറിനു്‌ നിവൃത്തീകരിക്കാന്‍ കഴിയുന്നതെല്ലാം ഒരു വലിയ ജലാശയത്തിനും നിവൃത്തീകരിക്കാനാവും. അതുപോലെ, വേദങ്ങളുടെ പിന്നിലെ ലക്ഷ്യം അറിയുന്നവനു്‌ അവയുടെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടാനാവും”.

ഇവിടെ ജലാശയം, അഥവാ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വെള്ളം എന്നതുകൊണ്ടു്‌ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു്‌ ലവണങ്ങള്‍ അലിഞ്ഞുചേര്‍ന്ന, ഉപ്പുരസമുള്ള സമുദ്രമാണോ, അതോ ശുദ്ധജലമാണോ എന്നുകൂടി വ്യക്തമാക്കാതെ ആ വെള്ളത്തിനു്‌ കിണറ്റിലെ വെള്ളത്തിന്റെ  ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റാനാവുമോ ഇല്ലയോ എന്നു്‌ തീര്‍ത്തു്‌ പറയാനാവില്ല എന്നൊരു ചെറിയ വിയോജനക്കുറിപ്പു്‌ ഭഗവാന്റെ ഈ താരതമ്യത്തിനോടു്‌ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. അതു്‌ ജ്ഞാനിയായ ഒരു ഗുരുവിന്റെ ‘ശരിയായ’ വ്യാഖ്യാനം കേള്‍ക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനുമുള്ള ഭാഗ്യം എനിക്കു്‌ ലഭിക്കാത്തതുകൊണ്ടുള്ള ആശയക്കുഴപ്പമോ തെറ്റിദ്ധാരണയോ ആയിക്കൂടെന്നുമില്ല.

ഇനി, (വെള്ളം കൊണ്ടുള്ള പ്രയോജനം എന്തെന്നപോലെ), വേദങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം എന്താണു്‌, അതെങ്ങനെയാണു്‌ മനുഷ്യനു്‌ അറിയാന്‍ കഴിയുക? അതും ഗീതയില്‍ പറയുന്നുണ്ടു്‌.

“സർവസ്യ ചാഹം ഹൃദി സന്നിവിഷ്ടോ
മത്തഃ സ്മൃതിജ്ഞാനമപോഹനം ച
വേദൈശ്ച സർവൈരഹമേവ വേദ്യോ
വേദാന്തകൃദ്വേദവിദേവ ചാഹം” (15: 15)

“എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തില്‍ ഞാനുണ്ടു്‌. ഓര്‍മ്മയും ജ്ഞാനവും മറവിയും എന്നില്‍ നിന്നും വരുന്നു. ഞാനാണു്‌ എല്ലാ വേദങ്ങളിലൂടെയും അറിയപ്പെടേണ്ടവന്‍. വേദാന്തകര്‍ത്താവും വേദങ്ങളെ അറിയുന്നവനും ഞാന്‍ തന്നെ”.

അതായതു്‌, പരമാത്മാവിന്റെ രൂപത്തില്‍ കൃഷ്ണന്‍ എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലുമുണ്ടു്‌. (കഴിഞ്ഞൊരു പോസ്റ്റില്‍ പറഞ്ഞിരുന്നതുപോലെ, ജീവജാലങ്ങളുടെയും സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെയുമെല്ലാം ഹൃദയത്തില്‍ സ്ഥിതി ചെയ്തുകൊണ്ടു്‌ അവയുടെ മുഴുവന്‍ ശരീരത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നതും അഞ്ചുതരം വായുക്കള്‍ വഴി മലീമസമാക്കപ്പെടാവുന്നതുമായ ജീവാത്മാവു്‌ വേറെ. ആത്മാക്കളുടെ കാര്യത്തില്‍ നമ്മള്‍ വളരെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടു്‌). പരമാത്മാവു്‌ സര്‍വ്വവ്യാപിയാണെന്നതിനുപരി, ‘പ്രാദേശികമായ’ അര്‍ത്ഥത്തില്‍, ഓരോ വ്യക്തിയിലും സന്നിഹിതനാണു്‌. കഴിഞ്ഞ ജീവിതം മനുഷ്യര്‍ക്കു്‌ മറക്കാന്‍ കഴിയുന്നതും, മറന്നിടത്തുനിന്നും പൂര്‍വ്വകാല ചെയ്തികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ വീണ്ടും പുതിയ ജീവിതം തുടങ്ങാന്‍ വേണ്ട അറിവും ഓര്‍മ്മയും (?) ലഭിക്കുന്നതും ഹൃദയത്തിലെ പരമാത്മാവിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ഒന്നുകൊണ്ടു്‌ മാത്രമാണു്‌. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നേതാവു്‌ ജനങ്ങളെയെന്നപോലെ, മരണത്തോടെ പരമാത്മാവു്‌ ഹൃദയം കാലിയാക്കി ജീവാത്മാവിനെ എന്നേക്കുമായി മറന്നിരുന്നെങ്കില്‍ ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുമായിരുന്നില്ല. (ഇതു്‌ മനസ്സിലായില്ലെങ്കില്‍ യാതൊരു നിരാശയും വേണ്ട. ഇതുവരെ ആര്‍ക്കും ഇതു്‌ മനസ്സിലായിട്ടില്ല. ഭഗവാന്‍ പറഞ്ഞതായതുകൊണ്ടു്‌ നേരായിരിക്കുമെന്നു്‌ എല്ലാവരും വിശ്വസിക്കുകയും, കാണാപ്പാഠം പഠിക്കുകയും, എല്ലാം മനസ്സിലായതുപോലെ നടിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നേയുള്ളു. ഇക്കൂട്ടരില്‍ പെട്ടവരും കണ്ടാമൃഗത്തിന്റേതില്‍ നിന്നും ഒട്ടും കുറവല്ലാത്ത തൊലിക്കട്ടിയുള്ളവരുമാണു്‌ വ്യാഖ്യാതാക്കളോ, ഗുരുക്കളോ, പണ്ഡിതരോ ഒക്കെ ആയി ചമഞ്ഞു്‌ അവര്‍ക്കോ കേള്‍ക്കുന്നവര്‍ക്കോ മനസ്സിലാവാത്ത എന്തൊക്കെയോ വ്യാഖ്യാനം എന്ന പേരില്‍ വിളിച്ചുപറയുന്നതു്‌ – ഒരുതരം കക്കോഫണി, അഥവാ പൂച്ചസംഗീതം! മനസ്സിലാവാത്തതു്‌ വിശ്വസിക്കുക എന്നതു്‌ ദൈവദൃഷ്ടിയില്‍ ഒരു സദ്ഗുണമാണെന്നതിനാല്‍ ദൈവഹിതം ചെയ്യാതിരുന്നതിന്റെ പേരില്‍ ദൈവദോഷം ഉണ്ടാവാതിരിക്കാന്‍ അവര്‍ പറയുന്നതെല്ലാം വിശ്വസിക്കുകയും, കാണാപ്പാഠം പഠിക്കുകയും, എല്ലാം മനസ്സിലായതുപോലെ നടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും ഉത്തമം).

പുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാന്‍ അറിയുന്ന വേദകാര്യങ്ങള്‍ നമുക്കു്‌ അറിയാന്‍ കഴിയുമോ എന്നൊരു സംശയം ഇപ്പോള്‍ ആര്‍ക്കും തോന്നാവുന്നതാണു്‌. (ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടല്ലാതെ, കണ്ണുതുറന്നു്‌ വായിക്കുന്നവര്‍ക്കു്‌ ഉത്തരങ്ങളേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ ചോദ്യങ്ങള്‍ ലഭിക്കും എന്നതാണു്‌ എല്ലാ വേദഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും ഒരു ഗുണം). വേദങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം അറിയണമെങ്കില്‍ മനുഷ്യനു്‌ അസാമാന്യമായ ബുദ്ധിയുണ്ടായിരിക്കണം എന്നു്‌ പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. അതിനാല്‍ അങ്ങനെയൊരു സംശയത്തില്‍ കാര്യമില്ലാതില്ല. എങ്കിലും നമ്മള്‍ നിരാശപ്പെടേണ്ടതില്ല, അതിനും ഗ്രന്ഥത്തില്‍ വഴി നിര്‍ദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടു്‌. ഭഗവാന്റെ നാമം ഉരുവിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുക എന്നതാണതു്‌. ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തില്‍ പറയുന്ന പ്രകാരം നീചകുടുംബത്തില്‍ ജനിച്ച ഒരു ചണ്ഡാളനുപോലും അതുവഴി ആത്മസാക്ഷാത്‌കാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പടിയിലേയ്ക്കു്‌ സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിക്കാമത്രെ! അതൊരു ചെറിയ കാര്യമല്ല. എങ്കിലും, വെറുതെ നാമം ജപിച്ചാല്‍ മാത്രം പോരാ, മറ്റു്‌ അല്ലറചില്ലറ ചുമതലകള്‍ കൂടി അവന്‍ ചെയ്യേണ്ടതായിട്ടുണ്ടു്‌. അല്ലെങ്കില്‍ കാണുന്ന അണ്ടനും അടകോടനുമെല്ലാം ചുമ്മാ നാമം ജപിച്ചുകൊണ്ടു്‌ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ പടിയില്‍ കയറി സീറ്റു്‌ പിടിക്കാന്‍ നോക്കും. അതു്‌ അങ്ങനെ അനുവദിച്ചു്‌ കൊടുത്താല്‍ ശരിയാവില്ല. അതുകൊണ്ടു്‌ ഭഗവാനുമായി കോമ്പ്ലിമെന്റ്സ് ആയി, ആത്മസാക്ഷാത്‌കാരം കൈവരിക്കണമെന്നുമുള്ളവര്‍ വേദങ്ങള്‍ അനുശാസിക്കുന്ന പൂജാവിധികള്‍ക്കനുസരിച്ചുള്ള ബലികള്‍ എല്ലാം അര്‍പ്പിച്ചിരിക്കണം, ചെയ്യാനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തങ്ങള്‍ ചെയ്തിരിക്കണം, പലപ്രാവശ്യം വേദഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ പഠിച്ചിരിക്കണം, വിശുദ്ധമായ എല്ലാ തീര്‍ത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലും പോയി മുങ്ങിക്കുളിച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കണം. (സോപ്പു്‌ തേച്ചു്‌ കുളിക്കുന്നതിലും അനുഗ്രഹപ്രദം ആയുര്‍വേദവുമായി ഉറ്റബന്ധം പുലര്‍ത്തുന്ന ഇഞ്ചയും താളിയും തേച്ചു്‌ കുളിക്കുന്നതാവാനാണു്‌ സാദ്ധ്യത. വേദജ്ഞാനിയായ ഭഗവാനു്‌ ആയുര്‍വ്വേദമായിരിക്കും പഥ്യം എന്നതിനു്‌ പ്രത്യേക വിശദീകരണം ആവശ്യമുണ്ടെന്നു്‌ തോന്നുന്നില്ല). ഇത്രയൊക്കെ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്‍ ആര്യകുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെടും, പെടണം.

എനിക്കു്‌ മനസ്സിലാവാത്തതു്‌, പരമാത്മാവും ജീവാത്മാവും സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഹൃദയത്തില്‍ വസിച്ചിട്ടും, ഇപ്പറയുന്ന ബലികളും തലകുത്തിമറിയലും നടത്തിയാലേ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം ലഭിക്കുകയുള്ളു എങ്കില്‍ അതെന്തു്‌ കോപ്പു്‌ ആത്മാക്കളാണെന്നാണു്‌. സോറി, സരസ്വതി തീണ്ടാരി ആയിരിക്കുന്നതിനാല്‍ ഇതിലും നല്ല ഭാഷ വരുന്നില്ല. അല്ലെങ്കില്‍ കാളിദാസന്റെ ഇസ്ലാം വിമര്‍ശന പോസ്റ്റുകളില്‍ ഫാഷ്ലി ഫോസ് എന്നോ മറ്റോ ഒരു അള്ളാവിശ്വാസി എഴുതുന്നപോലുള്ള വിശുദ്ധഭാഷയില്‍ എഴുതാമായിരുന്നു. ആരെന്തു്‌ പറഞ്ഞാലും, ദൈവസഹായമില്ലാതെ സംശുദ്ധമായ ഭാഷയില്‍ എഴുതുക എന്നതു്‌ മനുഷ്യസാദ്ധ്യമല്ല. “നാവില്‍ സരസ്വതി വിളയാടുക” എന്നാണു്‌ അതിനു്‌ ഞങ്ങളുടെ നാട്ടില്‍ പറയുക. ഭഗവദ്ഗീത പ്രകാരം ദൈവസഹായമില്ലാതെ ആഹാരത്തിന്റെ ദഹനം പോലും സാദ്ധ്യമല്ല, പിന്നെയാണു്‌ സംസ്കൃതമായ ഭാഷ! “ഞാന്‍ ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങളില്‍ അഗ്നിയുടെ രൂപത്തില്‍ അകത്തേക്കും പുറത്തേക്കും ഒഴുകുന്ന പ്രാണവായുവിനോടു്‌ ചേര്‍ന്നു്‌ നാലു്‌ തരത്തിലുള്ള ഭക്ഷണത്തേയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു” എന്നാണു്‌ ഭഗവാന്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതു്‌!  (15: 14).

“ക്ഷരന്‍, അക്ഷരന്‍ എന്നീ രണ്ടു്‌ പുരുഷന്മാരാണു്‌ ഈ ലോകത്തിലുള്ളതു്‌. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും ക്ഷരപുരുഷനാണു്‌.നാശരഹിതനും കൂടസ്ഥനുമായ ആത്മാവാണു്‌ അക്ഷരപുരുഷന്‍. മൂന്നു്‌ ലോകങ്ങളെയും വ്യാപിച്ചു്‌ അവയെ ഭരിക്കുന്ന നാശരഹിതനും പരമാത്മാവെന്നു്‌ വിളിക്കപ്പെടുന്നവനുമായ ഈശ്വരന്‍ ഇപ്പറഞ്ഞ രണ്ടു്‌ പുരുഷന്മാരില്‍ നിന്നും ഭിന്നനായ ഉത്തമപുരുഷന്‍. ക്ഷരത്തിനു്‌ അതീതനും അക്ഷരത്തിനേക്കാള്‍ ഉത്തമനുമായതിനാല്‍ ഞാന്‍ ഈ ലോകത്തിലും വേദത്തിലും പുരുഷോത്തമന്‍ എന്നു്‌ അറിയപ്പെടുന്നു” – (15: 16 – 18).

ഈ വസ്തുത അറിയാത്തതിനാലാണോ എന്നറിയില്ല, നശ്വരരായ ചില സാദാ മനുഷ്യന്മാര്‍ പുരുഷോത്തമന്‍ എന്ന പേരുമായി ചുറ്റിത്തിരിയുന്നതു്‌. സത്യത്തില്‍ അവരെ അതിനു്‌ കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല, മാതാപിതാക്കള്‍ ഒരു പേരിട്ടാല്‍ അതു്‌ പീലാത്തോസ് എഴുതിയതു്‌ പോലെയാണു്‌, “ഞങ്ങള്‍ ഇട്ടതു്‌ ഇട്ടു”. ഭഗവാന്റെ എതിര്‍പ്പു്‌ മൂലമാവാം, ഇപ്പോള്‍ ഗസറ്റിലും പത്രത്തിലുമൊക്കെ പരസ്യപ്പെടുത്തി പേരു്‌ മാറ്റാമെന്നു്‌ കേള്‍ക്കുന്നു. അതിന്റെ മറ്റൊരു വശമുള്ളതു്‌, കൃഷ്ണന്‍, നാരായണന്‍ മുതലായി ഉള്ള പേരുകള്‍ മുഴുവന്‍ ഭഗവാന്‍ ഏറ്റെടുത്താല്‍ മനുഷ്യര്‍ എന്തുചെയ്യും എന്നതാണു്‌. സ്വന്തമായി ഒരു പേരെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കില്‍ പിന്നെ മനുഷ്യനെ എന്തിനു്‌ കൊള്ളാം?

സകല പ്രപഞ്ചങ്ങളേയും സൃഷ്ടിച്ചവനും, സംരക്ഷിക്കുന്നവനും, വേദകര്‍ത്താവും, വേദജ്ഞാനിയും, ജീവജാലങ്ങളുടെ ദഹനവും മല-മൂത്രവിസര്‍ജ്ജനവും വരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, സര്‍വ്വോത്‌കൃഷ്‌ടസൂചകമായ മറ്റെന്തൊക്കെ വിശേഷണങ്ങള്‍ ഒരുവനു്‌ ചാര്‍ത്താനാവുമോ അതെല്ലാം ചാര്‍ത്തിക്കൊടുക്കാനാവുന്ന ഈശ്വരനില്‍ എത്തിച്ചേരാന്‍ നമ്മള്‍ ഒന്നും അറിയേണ്ടതില്ല, ഭഗവാന്റെ നാമം വെറുതെ ഉരുവിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നാല്‍ മതി എന്നതില്‍ കൂടിയ ഒരാശ്വാസം മനുഷ്യര്‍ക്കു്‌ ലഭിക്കാനുണ്ടോ?

ഒരിക്കല്‍ വേദപണ്ഡിതനായ ശ്രീ പ്രകാശാനന്ദ സരസ്വതിസ്വാമി ശ്രീ ചൈതന്യസ്വാമിയോടു്‌ നീ എന്തുകൊണ്ടാണു്‌ വേദം അഭ്യസിക്കാതെ ഇത്ര ആവേശഭരിതനായി നാമം ജപിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നതു്‌ എന്നു്‌ ചോദിച്ചത്രെ! അവന്റെ ആത്മീയഗുരുവിന്റെ ദൃഷ്ടിയില്‍ ഒരു പമ്പരവിഡ്ഢിയായിരുന്നതിനാല്‍, ശ്രീകൃഷ്ണനാമം മുടങ്ങാതെ ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാന്‍ ഗുരു അവനോടു്‌ കല്പിച്ചത്രെ. സ്വാഭാവികമായും അവന്‍ അതു്‌ ചെയ്യുകയും അതുവഴി ഹര്‍ഷോന്മാദം മൂത്തു്‌ അവനു്‌ ഭ്രാന്തു്‌ പിടിച്ചതുപോലെ ആവുകയും ചെയ്തു എന്നായിരുന്നു അവന്റെ മറുപടി. അതുകൊണ്ടു്‌ അവന്റെ ഉപദേശം: “കലികാലത്തില്‍ ബഹുഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും വേദാന്തഫിലോസഫി മനസ്സിലാക്കാന്‍ മാത്രം വിവരമില്ലാത്ത വിഡ്ഢികളും വിദ്യാഭാസമില്ലാത്തവരും ആയതിനാല്‍, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ സത്തയായ വേദാന്തത്തിന്റെ അര്‍ത്ഥവും ലക്ഷ്യവും മനസ്സിലാക്കാന്‍ അവര്‍ക്കു്‌ ഒരു വഴിയേയുള്ളു: ഭഗവാന്റെ നാമം പിഴവില്ലാതെ ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുക”!

ജപിക്കാതെ ജപിക്കുന്ന ടിബറ്റിലെ ബുദ്ധമതക്കാര്‍ ഇക്കാര്യത്തില്‍ ഒരുപടികൂടി മുന്നിലെത്തി എന്നു്‌ പറയേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. അവര്‍ ‘ഓം മണി പദ്മേ ഹും’ എന്നു്‌ (പലവട്ടം) എഴുതിവച്ചിട്ടുള്ള ഒരു പ്രെയര്‍ വീല്‍ കയ്യില്‍ പിടിച്ചു്‌ അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും തിരിച്ചു്‌ കാര്യം നേടുകയാണു്‌ പതിവു്‌. ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പ്രെയര്‍ വീലുകളില്‍ തോണ്ടി കറക്കലാണു്‌ വായിട്ടലയ്ക്കുന്നതിനേക്കാള്‍ അവര്‍ക്കു്‌ പഥ്യമെന്നു്‌ തോന്നുന്നു. അതെന്തായാലും നല്ലതാണു്‌. ഇടയ്ക്കിടെ വീലുകള്‍ക്കു്‌ ഇത്തിരി ഓയില്‍ ഇട്ടു്‌ കൊടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നാല്‍ നാട്ടുകാര്‍ക്കു്‌ വലിയ ശല്യമോ, നോയിസ് പൊള്യൂഷനോ ഒന്നുമില്ലാതെ സ്മൂത്തായി കറങ്ങുന്ന പ്രാര്‍ത്ഥനാചക്രങ്ങള്‍ വഴി ഭക്തജനങ്ങള്‍ക്കു്‌ മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള പാതയിലൂടെ പടിപടിയായി മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കാം. എല്ലാ മതങ്ങള്‍ക്കും ഇതൊരു മാതൃകയാക്കാവുന്നതാണെന്നാണു്‌ എന്റെ വിനീതമായ അഭിപ്രായം.

 
ഒരു അഭിപ്രായം ഇടൂ

Posted by on സെപ്റ്റംബര്‍ 2, 2012 in മതം

 

മുദ്രകള്‍: , ,